Pinyin-tonen: hoe je ze hoort, uitspreekt en onthoudt

De vier tonen en de neutrale toon

Dezelfde lettergreep, vier woorden:

1. Eerste toon (mā, 妈, moeder): hoog en vlak, alsof je een noot aanhoudt (55).
2. Tweede toon (má, 麻, hennep): stijgend van midden naar hoog (35).
3. Derde toon (mǎ, 马, paard): een lage, dalende toon; de stijging aan het eind komt vooral aan het einde van een zin of voor een pauze. De traditionele contour is 214, in modern taalgebruik vaak 21(4).
4. Vierde toon (mà, 骂, schelden): een scherpe daling van hoog naar laag (51).
5. Neutrale toon: kort en zwak, zoals in ma (吗, het vraagpartikel). De toonhoogte volgt de toon van de lettergreep ervoor.

Dit zijn vier verschillende woorden. Een verkeerde toon geeft een verkeerd woord, dus toonoefening hoort bij het leren van woordenschat.

Hoe de toontekens werken

Het teken staat boven de klinker van de lettergreep: ā (eerste toon), á (tweede), ǎ (derde), à (vierde). De neutrale toon krijgt geen teken.

Waar het teken komt, volgt uit drie korte regels:

• a en e krijgen altijd het teken (hǎo, xiè).
• In ou krijgt de o het teken (hòu).
• In alle andere gevallen krijgt de laatste klinker het teken (liù, guì).

Genummerde pinyin (ma1, ma2, ma3, ma4, ma5) zegt hetzelfde en helpt als je typt.

Toonveranderingen die je moet kennen

In vloeiende spraak veranderen een paar tonen automatisch. De technische naam is toonsandhi:

• Derde toon voor derde toon: de eerste wordt een tweede toon. 你好 (nǐ hǎo) klinkt als ní hǎo. Voor andere tonen blijft de derde toon vaak laag zonder de stijging (de halve derde toon).
• 不 (bù, niet): normaal de vierde toon; voor nog een vierde toon wordt het de tweede, dus 不是 zeg je als bú shì.
• 一 (yī, één): als rangtelwoord “eerste” blijft het de eerste toon, bijvoorbeeld 第一 dì yī. Als “één” volgt het de volgende toon: voor een vierde toon wordt het de tweede (一次 yí cì, 一半 yí bàn), en voor een eerste, tweede of derde toon wordt het de vierde (一般 yì bān, 一天 yì tiān).

Op zichzelf behouden 不 en 一 hun basislezing (bù, yī); de veranderingen gebeuren in de zin, met het volgende woord.

Gebruik kleur als geheugensteuntje

Geef elke toon een kleur en laat de kleur deel worden van het woord. Er is geen enkele standaard voor de kleuren, dus kies er vijf die je uit elkaar houdt en gebruik ze overal: in je notities, op je kaarten en in je lezer. De kleur voegt een tweede signaal aan de klank toe, en twee signalen blijven beter hangen dan één. Het doel blijft de klank; de kleur is een hulpmiddel voor de leerfase.

Train je oor

Luisteren verbetert met oefening, en korte sessies werken goed:

• Begin met dezelfde lettergreep. Luister naar mā, má, mǎ, mà en benoem de toon voordat je controleert.
• Oefen daarna toonparen. Echte woorden komen in paren, dus oefeningen met twee lettergrepen werken beter dan met losse lettergrepen.
• Zeg bekende woorden mee. Luister en spreek mee, met behoud van de toon.
• Een paar minuten per dag. Korte dagelijkse sessies verslaan één lange sessie per week.
• Vertrouw de training. Het verschil tussen tonen horen is een waarnemingsvaardigheid, en gerichte luisteroefening verbetert die.

Hoe Hanzi By Heart helpt bij tonen

Hanzi By Heart geeft elke lettergreep een kleur per toon, en je kunt de kleuren uitzetten wanneer je ze niet meer nodig hebt. 不 en 一 houden hun basisvorm (bù, yī) op de kaarten; onder woorden zoals 不客气 toont een korte notitie de gesproken toon (bú voor een vierde toon), en in de voorbeeldzinnen hoor je de verandering in context. Elk woord en elke zin kun je afspelen; de audio wordt gegenereerd met spraaksynthese. Lezen, luisteren en schrijven hebben elk hun eigen herhaalplan, dus een woord dat je goed leest, kan nog terugkomen voor luisteroefening.

Vragen en antwoorden

Zijn tonen echt zo belangrijk? Ja. Woorden die alleen in toon verschillen, zijn verschillende woorden, bijvoorbeeld 买 mǎi (kopen) en 卖 mài (verkopen).

Kunnen volwassenen tonen nog leren horen? Ja. Het is een waarnemingsvaardigheid, en gerichte oefening werkt.

Toonkleuren of toonnummers? Of het een, of het ander, of beide. Nummers zijn precies voor studie; kleuren zijn een snelle visuele aanwijzing. Veel leerlingen hebben de kleuren na verloop van tijd steeds minder nodig.

Moet ik de toonveranderingen uit mijn hoofd leren? Leer de drie regels hierboven in plaats van extra woordenlijsten. Als een woord 不 of 一 bevat, kijk je naar de volgende toon en kun je de gesproken vorm zelf voorspellen.

Bronnen

• Standard Chinese phonology (tooncontouren, halve derde toon)
• Tone sandhi (derde toon, 不 en 一)
• Pinyin.info: Where do the tone marks go?
• Hacking Chinese: How to learn to hear the sounds and tones in Mandarin
• Hacking Chinese: Training and testing your ability to hear Mandarin sounds
• Chinese tones colour-coding (mnemonische techniek, geen enkele standaard)